زمینه های شکل‌گیری جریان تفسیر عصری با رویکردهای مختلف آن

با افزایش دانش مسلمانان، تغییر فرهنگ، ارتباط با کشورهای غربی و احساس عقب­ماندگی مسلمانان رویکرد جدیدی در تفسیر به وجود آمد. از طرفی هدف نزول قرآن روشنگری همۀ مسائل بیان شده و این روشنگری در سایۀ تفسیر(عصری) اتفاق می­افتد. برای حل نیازهای عصر حاضر، به تفسیر عصری براساس علوم جدید با عقل و اجتهاد (برداشت جدید) نیاز است. در بررسی آثار گذشته در این زمینه به این نتیجه می­رسیم که اکثراً به خود تفسیر عصری و پیامدها و نمونه­های مختلف آن به­صورت مصداقی توجه کرده و از ریشه و زمینۀ پیدایی این رویکرد مهم تفسیری بازمانده­اند. این مقاله با روش توصیفی­ - تحلیلی زمینه­ها و ریشه­های پیدایی تفسیر عصری را این موارد می‌داند: زمینه­های علمی (کلامی- فلسفی و ...) - زمینۀ هرمنوتیکی و روشنفکری - رویکرد نقدی مستشرقان به تفسیر و اصلاح‌گرایی. تمام این موارد هرکدام به طریقی زمینه را برای شکل­گیری و گسترش تفسیر عصری فراهم کرده­اند. مهم‌ترین نکته این است که زمینۀ پیدایی تفسیر عصری در بسیاری از موارد از سمت مستشرقان و دشمنان اسلام ایجاد شده و به­خاطر پاسخ به شبهات معاندان و شناساندن اسلام و قرآن به تمام کشورها و فرهنگ‌ها تفسیر عصری شکل گرفت و بر مبنای علوم جدید و به هدف رفع نیازهای عصری مردم گسترش پیدا کرد. درنهایت زمینه‌ها و ریشه‌های این جریان، همیشه مثبت‌گرا و عامل رشد نبوده، در برخی مواقع نیز بسیاری از زمینه‌ها باعث چالش بیشتر و حتی مشکلاتی در تفسیر عصری شده‌اند، مانند زمینۀ هرمنوتیکی (به دلیل استفادۀ نادرست از آن) و یا زمینه‌های روشنفکری و... از سوی برخی افراد معاند و یا غیر عالم در این زمینه. نتیجه‌ی این اقدامات باعث ایجاد رویکرد جدیدی در تفسیر عصری برای رفع نیازهای روز جامعه شد. البته به دلیل استفاده و برخورد نادرست مفسران هرکدام از این مبانی و زمینه­ها دچار انحرافاتی شده که در متن مورد نقد قرار می‌گیرد.