نقدی بر استناد اهل ‌سنت به آیات قرآن در اثبات عدالت جمیع صحابه

یکی از مبانی فکری مذاهب اهل سنت اعتقاد به عدالت کل صحابه است. دیدگاهی که سبب ایجاد دریافت سنت پیامبر(ص) از یک مسیر خاص و رد اقوال مخالف کلام صحابه خواهد بود. با نگاهی این­چنینی هرگونه سخن و کلامی از صحابه بدون نیاز به بررسی و پالایش و با تکیه به عدالت ایشان، مورد اطمینان و ملاک عمل است. قائلین به این دیدگاه برای اثبات نظریۀ خود آیاتی از قرآن را شاهد مدعا آورده­اند. این نوشتار با هدف نقد آیات مورد استناد اهل سنت در اثبات عدالت جمیع صحابه به روش توصیفی-تحلیلی و شیوۀ جمع­آوری کتابخانه­­ای نگاشته شده است. بررسی این ادلۀ قرآنی نشان داد، واژۀ صحابه اصطلاحی شرعی نیست؛ بلکه به‌عنوان اصطلاحی متشرعه رایج گشته است. همچنین در تعریف صحابه نیز نقطۀ مشترکی وجود ندارد و ملاک­هایی همچون صرف رؤیت نبی مکرم(ص)، ملاقات نبی(ص) در حال ایمان و ترک دنیا با مسلمانی، معاشرت و ملازمت به مدت طولانی به همراه قید ایمان و صرف معاصرت با نبی مکرم(ص) در تعاریف لحاظ شده است. نتیجه اینکه همگی 5 آیۀ مورد استدلال اهل سنت در اثبات مدعای ایشان ناکافی بوده و درنهایت مُثبِت عدالت گروهی از صحابه است و نه جمیع ایشان. بنابراین می­توان گفت دلیل اخص از مدعا است و ادلۀ قرآنی دلالتی بر عدالت جمیع صحابه نداشته و صِرف عنوان صحابه منشأ تمایز یا ملاکی برای ارزش نیست.