بررسی تطبیقی رذیلت‌های اخلاقی دروغ و نفاق در قرآن با اختلالات شخصیت نمایشی و ضداجتماعی براساس DSM-5

یکی از چالش‌های اساسی در مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن و روان‌شناسی، تبیین مرز میان رذایل اخلاقی و اختلالات روانی است. قرآن کریم رفتارهایی همچون دروغ و نفاق را به‌شدت نکوهش کرده و در موارد متعددی از آن‌ها با تعبیر «مرض قلبی» یاد می‌کند. در مقابل، روان‌پزشکی نوین رفتارهای مشابه را در چارچوب اختلالات شخصیت، به‌ویژه اختلال شخصیت ضداجتماعی و اختلال شخصیت نمایشی، طبقه‌بندی کرده و آن‌ها را در زمرۀ اختلالات نیازمند مداخلۀ درمانی قرار می‌دهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مفهوم «مرض قلب» را در آیات مرتبط با دروغ و نفاق بررسی کرده و آن را با معیارهای تشخیصی اختلالات شخصیت نمایشی و ضداجتماعی در DSM-5 مقایسه می‌کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد هرچند میان برخی نشانه‌های رفتاری این دو حوزه، مانند فریب‌کاری، دوگانگی رفتاری و تحریف واقعیت، شباهت‌هایی وجود دارد، اما در سطح مبانی و منشأ رفتار تفاوتی بنیادین مشاهده می‌شود. در منطق قرآن، دروغ و نفاق بر اراده، اختیار و مسؤولیت اخلاقی انسان استوار بوده و از ضعف ایمان و انحراف در ساحت درونی ناشی می‌شوند؛ درحالی‌که اختلالات شخصیت براساس الگوهای پایدار نابه­هنجار شناختی، هیجانی و رفتاری تبیین می‌شوند که ممکن است بخشی از توانایی فرد در خودتنظیمی را مختل سازند. ازاین‌رو، مفهوم «مرض قلب» در قرآن را نمی‌توان به‌طور کامل با اختلالات روانی معادل دانست.