پروتکل قرآنی پناهندگی در پرتو تحلیل ساختاری، تطبیقی آیۀ ۶ سورۀ توبه و اصول بنیادین حقوق پناهندگی معاصر

پدیدۀ پناهندگی در جهان معاصر، به‌مثابه یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های حقوقی-انسانی، با چالش‌های جدی در حوزۀ مشروعیت هنجاری، ضمانت‌های حمایتی و حدود تعهد دولت‌ها مواجه است. بازخوانی منابع وحیانی با رویکرد ساختاری و حقوقی می‌تواند در تولید الگوهای بومی و فرادینی حمایت از پناه‌جویان نقش‌آفرین باشد. آیۀ ۶ سورۀ توبه، به‌عنوان یکی از صریح‌ترین نصوص قرآنی در باب اعطای امان، ظرفیت ارائۀ نظام هنجاری منسجمی را در زمینۀ پناهندگی داراست. مسألۀ اصلی پژوهش آن است که آیا این آیه صرفاً ناظر به حکمی استثنایی در بستر تاریخی خاص یا واجد ساختاری قاعده‌مند و قابل تعمیم در قالب پروتکل قرآنی پناهندگی است. هدف مقاله، استخراج این پروتکل از طریق تحلیل لایه‌های زبانی، ساختاری و هنجاری آیه و تبیین نسبت آن با اصول بنیادین حقوق پناهندگی معاصر است.
روش پژوهش مبتنی بر تحلیل لغوی-ساختاری آیه است. یافته‌ها نشان می‌دهد که آیۀ ۶ سورۀ توبه واجد ساختار چهارمرحله‌ای حمایت از پناه‌جوست: از پذیرش درخواست امان، به تأمین امنیت موقت، تضمین حق آگاهی و درنهایت تضمین امنیت نهایی. این ساختار، الگویی فراتر از ملاحظات دینی یا سیاسی ارائه می‌دهد و بر محور کرامت ذاتی انسان استوار است. نتیجۀ پژوهش آن است که آیۀ مذکور قابلیت قاعده‌سازی فقهی و تبدیل به چارچوب سیاست‌گذارانه در حقوق پناهندگی را داراست و می‌تواند مبنایی هنجاری برای بازتعریف تعهدات دولت‌ها در نظام‌های حقوقی اسلامی و گفت‌وگوی میان‌نظامی در حقوق بین‌الملل باشد.