از ابزارهای مهم فهم و درک متون دینی، علم اصول فقه است که در موضوعات متنوعی همچون تفسیر قرآن، کلام، اخلاق، تاریخ، عرفان و سایر موارد، به صورت عام نقش اساسی دارد. مفهوم مخالف نیز که از زیرمجموعه های شاخص و کلیدی در علم اصول است، نقش قابل توجّهی در استنباط نمودن احکام شارع مقدس دارد؛ به عبارت دیگر، آنچه به شکل ایجابی یا سلبی از مفهوم، قابل استنباط است، با حکم منطوق باید ناسازگار باشد. در حقیقت، با انتفاء حکم مفهوم، حکم منطوق اثبات میشود و برعکس؛ مانند آنچه در آیه نبأ قابل اجراست؛ مفاهیم مخالف مشتمل بر مفهوم شرط، وصف، غایت، حصر، لقب، عدد، زمان و مکان است. در این پژوهش برآنیم تا با روش توصیفی – تحلیلی و با مطالعه کتابخانهای به بررسی مفاهیم مذکور و نقش بیبدیل آنها در فهم، شناخت، برداشت و تفسیر صحیح از آیات شریفه قرآن کریم بپردازیم. از دستاوردهای پژوهش این است که بدون دانش اصول فقه و برخی مباحث همچون مفاهیم مخالف قرآن کریم، فهم انبوهی از آیات قرآن کریم میسور نبوده و عدم استفاده از قواعد اصولی در تفسیر قرآن کریم، بسترساز تأویلهای ناپسند و مذموم از کلام الهی است.
)